İçeriğe geç

Yüksek Şatodaki Adam ya da PKD

Philip K. Dick (hayranlarının deyimiyle PKD), “Androidler Elektrikli Koyun Düşler mi? romanının uyarlaması Blade Runner (1982) filminin vizyona girmesinden birkaç hafta önce hayata gözlerini kapar. Blade Runner filminin külte dönüşmesinden sonra 40’ı aşkın romanı ve 200’ü aşkın öyküsü tekrar tekrar basılır. PKD, Cyberpunk’çıların “babası” ilan edilir. 1983 yılından itibaren bilimkurgu dalında “Philip K. Dick Ödülleri” verilmeye başlanır.

Bir PKD kitabının kahramanıyım ben!

Bilimkurgu türünün usta yazarlarından Philip K. Dick’nin (hayranlarının deyimiyle PKD) hayat hikayesi birçok bilimkurgu yazarının hayat hikayesinin aksine, kitaplarına ayrı bir lezzet katar. 1989 yılında ‘A Life of Philip K. Dick’ adıyla yayınlanan biyografi baştan sona bir bilimkurgu romanı gibi de okunabilir. PKD kendisi için “Tanrım, hayatım tıpkı romanlarımın ve öykülerimin izlekleri gibi… Bir PKD kitabının kahramanıyım ben!” demiştir.

16 Aralık 1928’de Chicago’da doğan PKD, ilkokul döneminde bilimkurgu hikayeleri yazmaya başlamış, en çok etkilendiği ‘Oz Büyücüsü’ serisini bu dönemde okumuştur. Lise eğitimine Berkeley’de devam eden PKD, burada Ursula K.Le Guinle birbirlerinden habersiz aynı dönemde okumuşlardır.

PKD’nin ilk kurgu kısa hikayeleri 22 yaşındayken, 1951’de yayımlamıştır. İlk romanı “The Solar Lottery” (Uzayda Suikast) 1955’te Ace Books tarafından, ikinci romanı “The World Jones Made” (Yaratılan Dünya) ve üçüncü romanı “Eye in the Sky” (Gökteki Göz) 1957 yılında yayımlanmıştır.

PKD her romanına 60.000 kelime sınırıyla başlar ve kolay kolay bu sınırı aşmaz. Diğer bilimkurgu yazarlarının aksine PKD’nin romanlarının ve öykülerinin merkezinde karakterler yer alır. Kendi çevresindeki insanlardan devşirildikleri için olsa gerek, bu karakterler, bir yandan bilimkurguya has sıradışı olaylar yaşarken, bir yandan da gündelik hayatlarını devam ettirirler. Örneğin, Gökteki Göz‘de, “Bütün olası dünyalarda Pazartesileri aynıydı” der.

Romanlarının başkişileri istisnasız bir şekilde sefildirler. Kıt kanaat geçinirler, insanî bir güce ve zekaya sahiptirler, olağanüstü hiçbir yanları yoktur, kendilerini olayın içinde buluverirler. Bir yandan olağandışı olayların labirentinde yollarını bulmaya çalışırken, bir yandan da kendi zaaflarıyla boğuşurlar. Peki bu kadar sıradan karakterler, böylesi başdöndürücü bir dünyanın içinde nasıl olur da ayakta kalır? PKD buna yalın bir yanıt verir: “Hayata dair inanç ve merhamet.” Bu ikisi PKD karakterlerini, anti de olsa kahraman kılar.

Yüksek Şatodaki Adam

1962’de yazılan The Man in the High Castle ( Yüksek Şatodaki Adam) PKD’nin bir üst basamağa geçişinin ilk örneğidir. Romanda, İkinci Dünya Savaşı’nın Almanya ve Japonya tarafından kazanıldığı, ABD’nin sömürge olarak paylaşıldığı bir dünya vardır. Ancak bu sefer bir gerçekliğin yerine bir başka gerçeklik değil, döngüsel bir gerçeklik konmuştur. Alman ve Japon kültürünün altında ezilen, aşağılık kompleksiyle boğuşan Amerikalı karakterler vardır. Ama bu dünya da statik olmaktan çok uzaktır. ABD’nin savaşı kazandığı bir zamanda geçen bir yeraltı romanı ve onun Yüksek Şatoda Yaşayan yazarının gerçekliği, sürekli olarak diğer gerçekliği tehdit eder. Sonunda, roman boyunca pratik bir İncil görevi gören Çin fal kitabı I Ching’nin kitabın kaynağı olduğu ortaya çıkar. PKD’nin de tıpkı Yüksek Şatodaki Adam gibi, bu romanı I Ching kullanarak yazmış olması döngüyü kusursuzlaştırır.

Karanlığı Taramak 

Uyuşturucu kullanımı da Dick’in özellikle “A Scanner Darkly” (Karanlığı Taramak) ve The Three Stigmata of Palmer Eldritch (Palmer Eldrictch’in 3 Stigmatası) kitaplarında ele aldığı temalardan biridir. Philip K. Dick kendisi de hayatının önemli bir bölümünde uyuşturucu kullanmıştır. Philip K. Dick 1960’ların ortalarından itibaren, daha fazla yazabilmek için, uyarıcı ve halüsinasyon yapma etkisine sahip sentetik bir uyuşturucu madde olan metamfetamin ve LSD kullanmaya başlamıştır. Bu uyuşturucu maddeleri sık kullanması sağlığının da bozulmasına neden olmuştur. Rolling Stones dergisi ile 1975’te yaptığı bir söyleşide, 1970’ten önce basılan bütün kitaplarını amphetamin içeren uyuşturucu, uyarıcı, zihin açıcı maddelerin etkisindeyken yazdığını belirtmiştir. Uyuşturucu ya da uyarıcı almadan yazdığı ilk kitabın ise “Karanlığı Taramak” olduğunu, 1976’da yaptığı bir söyleşide ise “Karanlığı Taramak” kitabının en iyi kitabı olduğunu, 25 yıllık yazarlık yaşamında nihayet gerçek bir başyapıt yazdığını hissettiğini söylemiştir.

Meraklısına…

Eserlerinden yapılan uyarlamalar:

Sinema:

  1. Blade Runner(1982), Philip K. Dick’in 1968 tarihli “Androidler Elektrikli Koyun Düşler mi?” romanından uyarlanmıştır. Ridley Scott’ın yönettiği filmde başrolleri Harrison Ford ve Rutger Hauer paylaşmışlardır.

  2. Total Recall(1990), Dick’in “We Can Remember It for You Wholesale” adlı hikayesinden uyarlanmıştır. Paul Verhoeven’in yönettiği filmde Arnold Schwarzenegger oynamıştır.

  3. Confessions d’un Barjo(1992), Dick’in “Confessions of a Crap Artist” adlı romanından uyarlanan bir Fransız filmidir. Jérôme Boivin tarafından yönetilen filmde Anne Brochet,Richard Bohringe ve Hippolyte Girardot rol almışlardır.

  4. Screamers (1995), Second Variety hikayesinden uyarlanmıştır. Christian Duguay’ın yönettiği filmde Peter Weller oynamıştır.

  5. Minority Report (2002), Dick’in aynı adlı Azınlık Raporu hikayesinden uyarlanmıştır. Steven Spielberg’in yönettiği filmde Tom Cruise, Colin Farrell, Steve Harris gibi oyuncular rol almıştır.

  6. Mpostor (2002), “Impostor” hikayesinden uyarlanmıştır. Gary Fleder’ın yönettiği filmde Gary Sinise, Vincent D’Onofrio ve Madeleine Stowe oynamışlardır. Bu hikaye ayrıca 1962’de İngilterede Out of This World adıyla televizyon dizisi olarak da uyarlanmıştır.

  7. Paycheck (2003), aynı adlı hikayesinden uyarlanmıştır. John Woo’nun yönettiği filmde Ben Affleck, Aaron Eckhart ve Uma Thurman rol almışlardır.

  8. A Scanner Darkly (2006), “Karanlığı Taramak” romanından uyarlanmıştır. Richard Linklater tarafından yönetilen filmde Keanu Reeves, Winona Ryder, ve Robert Downey Jr. oynamıştır.

  9. Next (2007), “The Golden Man” adlı hikayesinden uyarlanmıştır. Lee Tamahori’nin yönettiği filmin başrolünde Nicolas Cage oynamıştır.

  10. Radio Free Albemuth (2010), Dick’in aynı adlı romanından uyarlanan filmi John Alan Simon yönetmiş, filmde Jonathan Scarfe, Shea Whigham ve Katheryn Winnick oynamıştır.

  11. The Adjustment Bureau (2011), “Adjustment Team” hikayesinden uyarlanmış, George Nolfi tarafından yönetilen filmde Matt Damon ve Emily Blunt rol almışlardır.

  12. Total Recall (2012), “We Can Remember It for You Wholesale” adlı hikayesinden uyarlanmıştır. Filmin 2012 tarihli ikinci uyarlaması Len Wiseman tarafından yönetilmiş ve filmde Colin Farrell, Bokeem Woodbine ve Bryan Cranston rol almıştır.

Sahne ve radyo uyarlamaları:

  1. Colony” ve The Defenders” hikayelerinden uyarlanan radyo oyunları NBC tarafından 1956’da “X Minus One” radyo tiyatrosu dizisi (1955-1958) kapsamında yayınlanmıştır.

  2. Philip K. Dick’in VALIS serisi Amerikalı besteci Tod Machover tarafından operaya uyarlanmıştır. Librettosunu da Tod Machover’ın yazdığı opera ilk kez Paris’teki Pompidou Center’da 1 Aralık 1987’de Fransızca olarak sahnelenmiştir. 1988’de de İngilizce uyarlaması Bridge Records tarafından kaydedilip CD olarak piyasaya sunulmuştur.

  3. Flow My Tears, the Policeman Said” (“Aksın Gözyaşlarım” Dedi Polis) romanı Linda Hartinian tarafından tiyatroya uyarlanmış ve New York’ta kurulmuş, yenilikçi oyunlar sahneleyen Mabou Mines tiyatro topluluğu tarafından sahnelenmiştir. Oyunun ilk gösterimi Boston Shakespeare Theatre tarafından 18-30 Haziran 1985 tarihlerinde yapılmıştır. Daha sonra da New York ve Chicago’da sahnelenmiştir. Oyun 1999’da Los Angeles’ta Evidence Room tarafından, yine aynı yıl Londra’da Fifth Column Theatre Company tarafından sahnelenmiştir.

  4. “Mr. Spaceship” adlı hikayesinden yapılan radyo tiyatrosu uyarlaması Finli yayın kuruluşu Yleisradio tarafından “Menolippu Paratiisiin” adıyla 1996’da yayınlanmıştır.

  5. Kasım 2010’da “Androidler Elektrikli Koyun Düşler mi?” romanından yapılan bir tiyatro uyarlaması Amerikalı yazar ve tiyatro yönetmeni Edward Einhorn tarafından 3LD Art and Technology Center in Manhattan’da sahnelenmiştir.

Tarih:RomanSinemaTiyatro

İlk Yorumu Siz Yapın

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir